ANASAYFA ..:: Mehmet Ballı ile ücresiz Özgün Yazım Atölyesine Hoş Geldiniiz ::.. iletişim

Metin Çözümlemesi:

Bir yazıyı çözümleme, edebi bir metni belli bir yöntem ile okumakla başlar.
Genellikle hikâye ve roman kahramanlarının iç dünyalarını, onların psikolojik yönlerini anlatan ya da bir düşünceyi çözümleme yoluyla inceleyen paragraflara tahlil paragrafı denir.

“Şerh, yazarın ne söylediği ile ilgilidir.
Tahlil, yazarın nasıl söylediği ile ilgilidir.

Metin çözümleme, eleştirinin bir alt kategorisidir.
Metin tahlili, metin incelemesi ve metin analizi ise metin çözümleme kavramıyla aynı anlamı işaret eder.

Metin yorumlaması, çözümleme çalışmalarından sonra metnin ortaya çıkardığı bütünün niteliklerini değerlendirme, metni kendi içerisinde tutarlılık, parçaların bütüne yaptığı katkı ve işlevsellik özelliklerini belirleme ve açıklama, metnin estetik değeri konusunda yargı ve çıkarımlarda bulunma çalışmasıdır.
Yeni Türk edebiyatı alanında metin çözümleme yöntemini ilk uygulayan Mehmet Kaplan’dır.”

 

Metin çözümlemesi iki yönlü bir etkinliktir; metindeki duygu ve düşüncelerin neler olduğunu belirlemeye ve kavramaya çalışmak; söz konusu duygu ve düşüncelerin nasıl ifade edildiğini, hangi tekink yol ve yöntemlerle yazarın metnini oluşturduğunu araştırmak.

Metin Çözümleme Yöntemleri:

A)    Öznel / izlenimci okuma -> Bu yaklaşım biçiminden nesnel bir yöntem çıkmaz.
B)    Psikolojik okuma -> Üç ayrı biçimde metne uygulandığı gözlemlenir: Yazarın psikolojisi, okurun psikolojisi ve metindeki karakterlerin psikolojik özelliklerini incelemek. Bu yöntem büyük ölçüde metnin tematik yönünü esas alır. Duygusal etki kuramında ve alımlama estetiğinde okurun eser karşısındaki psikolojik durumu ele alınmıştır.
C)    Biyografik okuma -> Eserden hareketle yazarın hayatını, kişiliğini ve dünya görüşünü belirlemeye çalışmaktır.
D)    Sosyolojik okuma -> Edebiyat eserlerini toplumu yansıtan belgeler olarak değerlendirir.
E)     İdeolojik ve felsefi okuma -> Metni anlamak ve açıklamaktan çok belli bir görüşün ışığında değerlendirmek, hatta yargılamak söz konusudur. Bu bakımdan eleştirel okumanın bir alt kategorisi olarak kabul edilebilir.
F)     Eleştirel okuma -> Kuralcı okuma. Metnin dışından kaynaklanan kurallar ve metni oluşturan bütünün ortaya koyduğu özellikler ölçü alınarak metin eleştirel bir yaklaşımla yorumlanır. Edebiyat türlerinin alışılmış, kabul görmüş kuralları, edebiyat akımlarının genel ilkeleri, dil bilgisi kuralları, edebi sanat ve tekniklerin uygulanması, metnin tutarlılığı gibi faktörler ise iç yaklaşımın dayanak noktalarını oluşturur.
G)    Teknik okuma -> Sistemli bir biçimde okumadır.

Metin Çözümlemesinin Aşamaları:

Metin Dışı Verilerin Belirlenmesi ve Elde Edilmesi

1-      Yazar hakkında bilgi toplanması
2-      Metnin üretildiği dönem hakkında bilgi edinmek, dönemin toplumsal ve siyasi özellikleri.
3-      Metnin kimliği, yayın yeri ve zamanı.
4-      Metinde uygulamak istediğimiz okuma yöntemi.

Biçim Çözümlemesi:

Biçim, yazarın içerik elde etmek amacıyla kullandığı yöntem ve tekniklerin bütünüdür.

Biçimi oluşturan başlıca ögeler:

Metnin türü
Yazarın kullandığı söz varlığı
İsotopi (Sözcüğün metinde ifade ve anlam olarak tekrarlanması)
Fiil çekimleri, kip ve zamanların kullanımı
Dil seviyesi
Söz dizimi özellikleri
Cümle türleri
Tonalite
Ritm, armoni, ahenk ögeleri
Noktalama
Metnin yapısı
Edebi sanatlar
Kelime alanları

Biçim incelemesi başlı başına bir üslup araştırmasıdır. Üslup, yazış tarzıdır, içeriğin biçime dönüşmesidir.

İçerik Çözümlemesi
Metnin konusu
Temel ve yardımcı fikirler
Başıca imgeler, semboller, arketipler
Estetik ve ideolojik tercihler.
Yazarın amacı /niyeti.

Türlere Göre Metin Çözümlemesi:


Şiir

Yaygın şiir inceleme tarzı meti içerik, biçim, dil-üslup özellikleri bakımından ele almaktır.

A)    Biçimsel Tespitler

1-      Şiirin dış yapı özelliklerinin belirlenmesi: Nazım şekli, nazım birimi, vezin, kafiye gibi ögelerin belirlenmesi
2-      Ahenk oluşturan ögelerin düzeni ve metindeki işlevlerinin belirlenmesi
3-      Sapmaların belirlenmesi
4-      Çağrışımların, simetrik yapıların belirlenmesi
5-      Edebi sanatların belirlenmesi
6-      İmge ve metaforların metaforların metindeki konumları ve biçimleri
7-      Üslup özellikleri
8-      Tonalitenin belirlenmesi

B)    İçerikle İlgili Tespitler

1-      Konunun belirlenmesi
2-      Konunun içeriğe dönüştürülmesinde seçilen araçlar (olay, tema vs)
3-      Düşünce ve duygu ögeleri

C)    Yapı İle İlgili Tespitler

1-      Biçim ve içerikle ilgili ögelerin birbirleriyle ilişkisi.

Anlatı Metinlerinin Çözümlemesi:

A)    Biçimsel Özellikler.

1-      Metinde hikaye etme, olay anlatma bölümleriyle tasvirlerin art arda sıralanışına ve bunlar arasındaki ilişkiye dikkat etmek gerekir. Bu ögelerin olayların gelişimindeki düzenlenişi nasıldır ve katkısı nedir.
2-      Anlatımın, anlatılan olaya katkısı var mıdır? Narration (Hikaye ediş tarzı)
3-      Zaman ve mekan ögeleri, olay örgüsü ve kişilerin karakteristik özellikleri arasında nedensellik ilişkisi aramak. Bu ögelerin metindeki işlevselliği.
4-      Hikaye kahramanlarının sınıflandırılması.
5-      Yazarın tercih ettiği anlatım tekniği. Seçilen tekniğin metne katkısı.
6-      Anlatıcı ve bakış açısı ögelerinin tespiti.
7-      Metnin üslubu

B)    İçerikle İlgili Tespitler

1-      Metnin konusu
2-      Konu hangi figürler, tema ve kavramlarla edebi metne dönüştürülmüş.
3-      Temel ve yardımcı düşünceler
4-      Yazarın niyeti hengi biçimsel ögelerle nasıl yansıtılmış
5-      Metnin tezi nedir?

Düşünce Yazıları:

1-      Temin tespiti: Konu nedir? Metin neden söz ediyor?
2-      Savunduğu tez/tezler nedir/nelerdir?
3-      Tezin aktarılmasında kullanılan deliller nelerdir?
4-      Hangi örnekler kullanılmış?
5-      Fikirler arasında mantıksal bağ var mı?
6-      Paragraflar arasında düşünce bütünlüğü saplanmış mı?
7-      Nasıl bir anlatım düzeni seçilmiş? Nasıl bir akıl yürütme sırası uygulanmış?
8-      Kullanılan terimler, söz dizimleri, söz sanatları nelerdir?
9-      Tonalite

İçerik: Şiirleri öncelikle şu içerik ögeleri bakımından incelemek gerekir: konu, izlek, düşünce, olay, varlık, duygu, görüntü…

Tevriye: birden fazla anlamı olan bir sözcüğün yakın anlamını vurgulayıp, uzak anlamını kastetmek.

Hüsn-i ta’lil: herhangi bir gerçek olayın meydana gelmesini, hayali ve güzel bir nedene bağlamak.

İstiare: Bir sözcüğün anlamını geçici olarak başka bir sözcük hakkında kullanmak. Bir şeyi gerçek anlamının dışında bazı bakımlardan benzerlik kurulan başka bir şeyin ismiyle belirtmek.
(Alıntıdır)

Mehmet Ballı

Not: Bu yazı izinsiz kullanılamaz. Lütfen izin alınız

her hakkı saklıdır | 2014 © copyrigt | yazarmehmetballi@gmail.com | web tasarım mballi | bu web sitesi ticari kazanç sağlamamaktadır.