ANASAYFA ..:: Mehmet Ballı ile ücresiz Özgün Yazarlık Atölyesine Hoş Geldiniiz ::.. iletişim

MASAL NEDİR?

Edebiyatın en eski ve kadim türlerinden biridir masal. Genellikle halkın yarattığı, ağızdan ağıza, kuşaktan kuşağa sürüp gelen, çoğunlukla olağanüstü durum ve olayları yine olağanüstü kahramanlara bağlayarak anlatan halk hikâyelerine masal denir.

Masal Türünün Özellikleri şöyledir:

Masal türünün Hindistan'da doğduğu sanılmaktadır.
Evrensel esaslara dayanır.
Anlatımda secilere yer verilir.
Masallar tamimiyle hayal gücü ürünüdür. Gerçekle organik bir bağ söz konusu değildir.
Mensur bir yapıya sahiptir. Nazım-nesir karışık olan masal örnekleri de vardır.
Sunduğu evreni inandırıcı kılma gibi bir kaygı söz konusu değildir.
Genellikle "Az Gittik Uz Gittik…" diye başlar ve “Gökten üç elma düştü…” diye de biter.
Masallar, meydana geldikleri zaman bir kişinin malıyken, yaygınlaştıkça, yöreden yöreye, ülkeden ülkeye geçtikçe halkın malı olur. Masal, anonim bir türdür.
Masallarda genellikle iyilik - kötülük, doğruluk - haksızlık, adalet - zulüm, alçakgönüllülük - kibir... gibi zıt durumların temsilcisi olan kişilerin mücadelelerinden veya insanların ulaşılması güç hayallerinden söz edilir.
Masallarda yer ve zaman kavramları belirsizdir. Mekan adı olarak genellikle "Hint, Yemen, Kaf Dağı, Çin, Maçin" kullanılır.
Anlatımda genellikle geniş zaman veya öğrenilen geçmiş zaman kipi (-mişli geçmiş) kullanılır.
Anlatım kısa ve yoğundur.
Masal kişileri her tabakadan seçilebilir. Masallarda cinler, periler, devler de rol alır.
Masalların bir kısmı hayvanlarla ilgilidir.
Masalların çoğu " bir varmış, bir yokmuş" ya da " evvel zaman içinde, kalbur saman içinde" gibi ifadelerle başlar. Bunlara tekerleme ya da döşeme denir. Tekerlemeden sonra olay ve dilek bölümleri gelir. Türk masallarında dilek bölümü "Onlar ermiş muradına .. " ya da " gökten üç elma düştü." biçiminde başlar.
Masallarda milli ve dini motiflere hemen hiç yer verilmez.
Masallarda genellikle bir eğitim amacı saklıdır; masallar bu yönüyle didaktik (öğretici) bir nitelik taşır.
Günümüzde belli bir kişinin ortaya koyduğu yapma masallar da yazılmaktadır. Türk masalları üzerinde, bizde Pertev Naili Boratav, Eflatun Cem Güney gibi kişiler çalışmışlardır. Eflatun Cem Güney, edebiyatımızda "masalcı baba" olarak anılır.  Metin hacmi olarak destandan ve halk hikayesinden kısadır.
Masal metinlerinin içerisinde diğer halk edebiyatı ürünlerine yer verilmiş olabilir.
Olağanüstülükler ön plandadır.
Tasvir, soru - cevap, tekrar gibi yöntemler anlatımı şekillendiren hususlardır.
Türk masalları, sembolik açıdan zengindir. Türk masallarında Hızır, derviş, pir gibi karakterlere yer verilir; bu karakterler genellikle dualarının kabul görmesi yönüyle anlatılırlar.
Türk masalları ile ilgili derleme yapan ilk kişi Ziya Gökalp'tir.

Masalın Özellikleri:

Konu: Masallarda evrensel değerleri taşıyan ve her insanı ilgilendiren konuları anlatılır. Özellikle çocuklara doğruluk, dürüstlük, iyilik, güzellik, ahlaklı olmak, erdemli olmak, yardımseverlik gibi duygular verilmek istenir.

Olay: Masallar olay örgülü bir edebiyat türüdür. Tamamen hayal ürünü olan bu olaylar, olağanüstü nitelikler taşıyabilir. Masallarda “olamaz” diye bir şey yoktur. Her şey olabilir ve bunlar konu olarak işlenir.

Yer: Masalda yer sınırı ve belirli yeri yoktur, çevre yoktur. Hayalî bir yer, çevre söz konusudur. Bunlar da genellikle “Kafdağının arkasında bir ülke, yedi kat yerin altı, periler padişahının ülkesi” gibi hayalî yerlerdir.

Zaman: Masalda zaman geniş veya belirsizdir. Geçmişte bir zamandan söz edilir; ama aslında bu hayalî bir zamandır. Masallar geçmiş zaman kipi (-miş) kullanılarak anlatılır. Bu yönüyle de hikâyeden ayrılır. “Bir varmış, bir yokmuş. Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde, pireler berber iken, develer tellal iken, ben babamın beşiğini tıngır mıngır sallar iken…” gibi tekerlemeler aslında zamanın belirsizliğini ve olayın hayalî olduğunu da açıklar.

Kişiler: Masalda kahramanlar olağanüstü nitelikler taşıyabilir. Masallarda “peri, dev, cüce, cadı, gulyabani, şahmeran, Zümrüdüanka” gibi hayalî kahramanlar karşımıza çıkabilir. Masalda, gerçek hayatta rastlanamayacak kişiler bulunabilir. Kişiler ya iyidir ya da kötüdür. İyiler hep iyilik yapar, kötüler de hep kötülük yapar. İyiler masalın sonunda mutlaka kazanır, kötüler de her zaman kaybeder.

Amaç: Masalda öğretici ve eğiticilik esastır. Aslında yerin, kişilerin ve zamanın hayalî olması da bundandır. Kimse rencide edilmeden insanlara ders verilir. Herkes masalın sonunda verilen dersten kendisine düşen payı alır. Masallarda kötülükler eleştirilerek okurun ve dinleyenin bu kötüler gibi olmaması istenir. İyiler ve iyilikler de yüceltilir ki okur veya dinleyici iyi olsun ve iyilik yapsın. Bu yüzden özellikle eğitimde masallardan yararlanılır.

Masallar, kendine özgü yapı özellikleri bakımından plan veya bölümleri şu başlıklar altında incelenebilir:

Döşeme: Masalın başlangıç bölümüdür. Bu bölüm giriş tekerlemesi ile başlar. Bu bölümde kısa veya uzun bir tekerleme ile dinleyici veya okurlar masalın olağanüstü dünyasına hazırlanır. Limon Kız adlı masalda "Bir varmış, bir yokmuş..." ifadesiyle başlayan paragraf metnin döşeme bölümünü oluşturmaktadır.

Serim: Bu bölüm olay, kişi, zaman ve mekân ile ilgili temel unsurların ortaya konulduğu bölümdür. Bu bölümde olay örgüsü içinde yer alan kişiler tanıtılır ve masalı kuracak ve geliştirecek olayın/olayların ne olduğu ve nasıl başladığı anlatılır. Limon Kız adlı masalda döşemeden sonraki bölüm serim bölümünü oluşturur ve şehzadenin Limon Kız'ı arayış yolculuğu metni kuran bir unsurdur.

Düğüm: Bu bölüm, masalda anlatılan olayların düğümlendiği ve bir çıkmaza girdiği bölümdür. Bu bölümde olaylar, dinleyici veya okuyucunun ilgisini, merakını arttıracak bir hâle gelir. Limon Kız adlı masalda şehzadenin Limon Kız'ı bulup bulamayacağına yönelik gerilim metnin düğüm bölümünü oluşturmaktadır.

Çözüm: Bu bölüm, düğüm bölümünde ortaya konulan sorunun bir çözüme kavuş-turulduğu bölümdür. Bu çözümde genellikle olağanüstü veya olağan bir kişi veya varlığın yardımı söz konusudur. Limon Kız'da şehzade ile Limon Kız'ın buluşması metnin çözüm bölümüdür. Bu çözüm sürecinde çeşitli varlıklar (at, köpek, gül vb.) bazı olayların çözümüne yardımcı olmaktadır.

Dilek:
Masalın olumlu bir sonuca bağlandığı bölümdür. Bu bölüm genellikle bitiş tekerlemesiyle son bulur. Bu bölümde hem masal kişilerine hem de dinleyicilere yönelik iyi dilekler sunulur.


Masallarda yer alan bazı ana karakterler ve sembolize ettiği değerler:

Keloğlan karakteri - Şans ve zekayı
Üvey anne/Baba - Zulümet
Üvey kardeş - Kıskançlık
En küçük kardeş - İyilik, başarı, zeka
Yaşlı adam - İyilik, yardımsever
Köse/kısa - Hainlik, kötülük

Masala olağanüstülük karakterini kazandıran temel unsurlar:

Tayy-i zaman: Daha çok ermiş kişilerin geçmiş, gelecek ve şimdiki zamanda yaptığı yolculuğu ifade eder.
Tayy-i mekan: Yine ermiş kişilerin uzun mesafeleri kısa sürede gitmesini ve mekanı ortadan kaldırarak aynı anda birden fazla yerde görünmesini ifade eder.

Masal, Mit ve efsane arasındaki farklar:

Masal:  Kurmaca olup,  herhangi bir yer  kutsallığı olmayan insan veya diğer yaratıklar olabilir.
Mit:       Gerçekte yaşanmış, farklı bir dünyada, kutsal kabul edilen insan dışı varlık.
Efsane: Gerçekte yaşanmış,  günümüz dünyasında olabilen kutsal veya değil İnsanı ifade eder.

_____________________________________________________________________________

Mehmet Ballı
Not: Bu yazı izinsiz kullanılamaz. Lütfen izin alınız

her hakkı saklıdır | 2014 © copyrigt | yazarmehmetballi@gmail.com | web tasarım mballi | bu web sitesi ticari kazanç sağlamamaktadır.