İnsanlık Tarihi ve Türkler

İnsanoğlunun tarihi geçmişi her zaman merak konusu olmuştur. Biz de kendi geçmişimizi araştırarak öğreniyor ve ulaştığımız bu bilgileri, geçmişimizi gelecek kuşaklara doğru anlatabilmek adına çocuklarımıza aktarmanın gayreti içinde bulunuyoruz.
Yapılan araştırmalara göre insanlık tarihi iki ana damardan takip edilegelmektedir: Biri dini kanaldan, diğeri ise bilimsel kanaldan. İnsanlık tarihinin ortaya çıkışını, semavi dinlerin (İslami/kitabi) ve modern bilimin (arkeoloji/antropoloji) perspektiflerinden şu şekilde kronolojik olarak sıralayabiliriz:
1. Dini Perspektif (Yaratılış ve Peygamberler Tarihi)
Dini anlatıda tarih, insanın mükemmel bir biçimde yaratılıp yeryüzüne halife olarak gönderilmesiyle başlar.

• Hz. Âdem Dönemi: İnsanlığın başlangıcıdır. İlk insan ve ilk peygamberdir. Tarım, hayvancılık ve temel alet kullanımının onunla başladığı kabul edilir. Kronolojik olarak (kesin olmamakla birlikte) MÖ 6000-8000 yıllarına veya çok daha eskilere dayandırılır.
• Hz. İdris Dönemi: Terzilik, yazı ve astronomi gibi bilimlerin temellerinin bu dönemde atıldığına inanılır. Toplumun uygarlaşma sürecidir.
• Hz. Nuh ve Tufan (MÖ 3000-2500 civarı): İnsanlık tarihinin "ikinci başlangıcı" kabul edilir. Büyük bir sel ile yeryüzü temizlenmiş ve Nuh’un soyundan gelenler dünyayı yeniden şenlendirmiştir.
• İbrahimî Dönem (MÖ 2000 civarı): Mezopotamya’dan Kenan diyarına göç ve tek tanrılı inancın kurumsallaşması gerçekleşmiştir.

2. Arkeolojik ve Bilimsel Perspektif (Evrim ve Medeniyet)
Arkeoloji ve antropoloji, maddi kalıntılara (kemik, taş alet, şehir kalıntıları) dayanarak bir çizelge sunar.

• Paleolitik Çağ (Eski Taş - Yaklaşık 300.000 yıl önce): Modern insanın (Homo sapiens) Afrika’da ortaya çıkışı. Avcı-toplayıcı yaşam, ateşin kontrolü ve mağara sanatının doğuşu.
• Neolitik Devrim (MÖ 10.000 - 8.000): Tarımın başlaması ve hayvanların evcilleştirilmesi. İnsanlık bu dönemde ilk kez yerleşik hayata geçmiştir.
• Göbeklitepe (MÖ 9600): Dini anlatıdaki "merkezi tapınak" fikrini arkeolojik olarak destekleyen, insanlığın bilinen en eski inanç merkezidir.
• Kalkolitik Çağ ve Sümerler (MÖ 4000 - 3000): Yazının icadı ile tarihin "kayıtlı" kısmının başlangıcıdır. İlk şehir devletleri (Uruk, Ur) ve karmaşık hukuk sistemleri kurulmuştur.
• Tunç Çağı (MÖ 3000 - 1200): Büyük imparatorlukların (Mısır, Hitit, Akad) yükselişi ve uluslararası ticaretin başlaması.

Arkeoloji ve Din Nerede Kesişiyor?

• Bereketli Hilal: Her iki perspektif de (Güneydoğu Anadolu, Irak, Suriye) medeniyetin ana rahmi olarak bu coğrafyayı işaret eder.
• Tufan Hikayesi: Hem Sümer tabletlerinde (Ziusudra/Utnapiştim) hem de arkeolojik sel tabakalarında, dini anlatıdaki Nuh Tufanı'nın izlerine rastlanmaktadır.

Türk Tarihinin Kronolojik Hiyerarşisi
Türk tarihi incelendiğinde kronolojik sıra ve hiyerarşi şu şekilde şekillenmektedir:
1. Proto-Türk Dönemi ve Anav Kültürü (MÖ 4000 - MÖ 1000)
Türklerin atalarına dair ilk izler Türkistan’daki arkeolojik kültürlerde aranır.

• Anav ve Afanasyevo Kültürleri: Türklerin en eski atalarıyla ilişkilendirilen, atın evcilleştirildiği ve bakırın işlendiği ilk kültürlerdir.
• Andronovo Kültürü: Tunç Çağı'nda Türklerin fiziksel yapısının (brakisefal kafa yapısı) ve savaşçı özelliklerinin şekillendiği dönemdir.

2. Sakalar (İskitler) - (MÖ 8. Yüzyıl - MS 2. Yüzyıl)
Tarihi kayıtlarda görülen, Türk kültür unsurlarını (atlı göçebe yaşam, pantolon, çizme, bozkır sanatı) taşıyan ilk büyük topluluktur. Alp Er Tunga ve Tomris Hatun bu dönemin efsanevi isimleridir.
3. Asya Hun Devleti (MÖ 220 - MS 216)
Türklerin tarihte kurduğu ilk teşkilatlı devlet olarak Hunlar kabul edilir.

• Teoman ve Mete Han: Teoman, Hunların bilinen ilk hükümdarı ve kurucusudur. Mete Han ise tarihte ilk kez tüm Türk boylarını tek çatı altında toplayan liderdir. Mete Han tarafından onlu askeri sistem kurulmuş; Türk devlet geleneğinin, töresinin ve ikili teşkilatlanmanın temelleri atılmıştır.

4. Göktürkler (MS 552 - 745)
"Türk" adını resmi devlet ismi olarak kullanan tarihteki ilk devlettir.

• Bumin Kağan ve İstemi Yabgu: Devleti ikili teşkilatla yöneterek İpek Yolu'nu kontrol altına almışlardır.
• Orhun Yazıtları: Türk tarihinin ilk yazılı belgeleri bu dönemde (II. Göktürk / Kutluk Dönemi) dikilmiştir. Bu yazıtlar, Türk dilinin ve devlet bilincinin en somut kanıtıdır.

5. Uygurlar (745 - 840)
Türk tarihinde bir dönüm noktasıdır. Göktürklerin kültürel mirasını devralmış, ancak yerleşik hayata geçerek Türk kent kültürünü başlatmışlardır.

• Maniheizm İnancı: Bu inancı benimsemeleri savaşçı kimliklerinin azalmasına neden olmuş; buna karşın sanat, mimari, tarım ve matbaacılıkta (kağıt kullanımı) büyük bir kültürel devrim yapmalarını sağlamıştır.

6. İslamiyet'e Geçiş ve Büyük Göçler (10. Yüzyıl ve Sonrası)

• Karahanlılar: Orta Asya'da İslamiyet'i kabul eden ilk büyük Türk devletidir. Karluk, Yağma ve Çiğil gibi Türk boylarının oluşturduğu bu devlet, Türk-İslam sentezinin temellerini atmış ve köklü bir kültürel miras bırakmıştır.
• Selçuklular: Oğuz boylarının batıya yürüyüşü ile 1071 Malazgirt Zaferi kazanılmış ve Anadolu'nun kapıları Türklere açılmıştır. Bu süreç, Osmanlı İmparatorluğu ve bugünkü Türkiye Cumhuriyeti'ne kadar uzanan tarihsel yolu başlatan ana etkendir.

Sonuç
Batılı araştırmacı Gene D. Matlock’ın “Hepiniz Türksünüz” adlı kitabı gibi birçok eser ve araştırmada, dünya tarihinin şekillenmesinde Türklerin oynadığı rol genişçe yer bulmaktadır. Özellikle kronolojik olarak Uygurlardan çok daha önce, MS 375 yılında Hunların batıya kaymasıyla başlayan Kavimler Göçü, Avrupa’nın etnik ve siyasi yapısını kökten değiştirmiştir. Avrupa Hun Devleti (özellikle Attila dönemi) ile Türk kültürü ve devlet vizyonu ilk kez Avrupa içlerine kadar güçlü bir şekilde taşınmıştır. yazarmehmetballi@gmail.com